Ο ευρωπαϊκός ιμπεριαλισμός και η εργατική τάξη

Τα τελευταία δύο χρόνια πληθαίνουν οι φωνές του αστικού πολιτικού συστήματος στη χώρα μας, αλλά και στις περισσότερες ευρωπαϊκές χώρες, που μιλούν διαρκώς για την ανάγκη «ανασυγκρότησης της Ευρώπης». Προέρχονται από όλο το πολιτικό φάσμα, από την ακροδεξιά έως και την αριστερά· διαφέρουν στο ύφος, όχι όμως στην ουσία. Παρακάτω εξετάζουμε τι σκόπιμα αποκρύπτει αυτή η ρητορική και ποιος είναι ο πραγματικός της στόχος.

Πριν ξεκινήσουμε, ας θέσουμε μια οικονομική βάση: από την κρίση του 2008 και μετά ο ευρωπαϊκός καπιταλισμός έχει υποχωρήσει στον παγκόσμιο καταμερισμό της εργασίας. Έτσι, τα ευρωπαϊκά μονοπώλια δεν ανταγωνίζονται πλέον με την ίδια αποτελεσματικότητα τα κινεζικά και τα αμερικανικά, με συνέπεια μείωση της κερδοφορίας τους και περιορισμό της δυνατότητάς τους να αντλούν ιμπεριαλιστικά υπερκέρδη από την εκμετάλλευση εργαζομένων σε χώρες όπου έχουν πραγματοποιήσει ή πραγματοποιούν εξαγωγή κεφαλαίου. Τα παραπάνω έχουν πρωτίστως αντικειμενικές αιτίες, όπως η μεγαλύτερη συσσώρευση κεφαλαίου στην Ευρώπη σε σχέση με άλλες περιοχές (βλ. νόμο πτωτικής τάσης του κέρδους). Δευτερευόντως υπάρχουν και υποκειμενικές αιτίες, όπως η ισχυρή στρατιωτική εξάρτηση της Ευρώπης από τους Αμερικανούς ιμπεριαλιστές, που περιορίζει τη δυνατότητά της να διεκδικεί μεγαλύτερο μερίδιο στη μοιρασιά των ιμπεριαλιστικών πολέμων, δηλαδή να χρησιμοποιεί πολιτικά και στρατιωτικά μέσα ώστε να αναχαιτίσει αποτελεσματικά τη μείωση της διεθνούς οικονομικής της επιρροής, όπως κάνουν οι Αμερικανοί.

Καταρχάς, όταν ένας πολιτικός μιλά για «την Ευρώπη» ή την «Ευρωπαϊκή Ένωση» γενικά και αόριστα, υπάρχει ήδη μεγάλη εξαπάτηση. Η πολιτική εξουσία στην Ευρώπη δεν είναι ταξικά ουδέτερη: σε κάθε χώρα βρίσκεται στα χέρια της αστικής τάξης και των ξένων συμμάχων της. Ομοίως, η Ευρωπαϊκή Ένωση δεν είναι ουδέτερος οργανισμός, αλλά διεθνική οικονομική-πολιτική (και σύντομα στρατιωτική) ένωση των ευρωπαϊκών μονοπωλίων (τράπεζες, μεγάλες βιομηχανίες κ.λπ.), όπου συχνά τα ισχυρότερα (π.χ. γερμανικά-γαλλικά) επιδιώκουν να αυξήσουν την επιρροή τους στα «μικρότερα». Επομένως, η ευρωπαϊκή πολιτική, τόσο σε εθνικό επίπεδο όσο και σε επίπεδο ΕΕ, δεν μπορεί παρά να έχει κριτήριο την εξυπηρέτηση αυτών των συμφερόντων. Όταν λοιπόν κάποιος μιλά για «ανασυγκρότηση της Ευρώπης» χωρίς να τη συνδέει με την επαναστατική ανατροπή της εξουσίας, αποκρύπτει τον ταξικό χαρακτήρα των ευρωπαϊκών κρατών και της ΕΕ και προωθεί την ιδέα ότι τα δεινά των λαών αντιμετωπίζονται με μια απλή αλλαγή πολιτικής, χωρίς ανατροπή της καπιταλιστικής εξουσίας.

Άρα, όποιος μιλά για ανασυγκρότηση χωρίς να μιλά για επανάσταση, στην πράξη προτείνει το πώς θα αναβαθμιστεί ξανά η θέση του ευρωπαϊκού καπιταλισμού, ενώ ταυτόχρονα—για δημαγωγικούς λόγους ή από «αυταπάτες»—υποστηρίζει ότι αυτό θα ωφελήσει τους ευρωπαϊκούς λαούς. Όμως, ακόμη κι αν υποθέσουμε ότι η ανασυγκρότηση είναι εφικτή, το πρώτο βήμα θα ήταν η αύξηση της εκμετάλλευσης των εργαζομένων στο εσωτερικό, ώστε να ανακάμψει η κερδοφορία και, κατ’ επέκταση, η καπιταλιστική ανάπτυξη. Παράλληλα, αναπόσπαστο κομμάτι της «ανασυγκρότησης» είναι νομοτελειακά η στροφή στη στρατιωτική οικονομία, ώστε οι Ευρωπαίοι ιμπεριαλιστές να διεκδικούν αποτελεσματικότερα μερίδιο στην ιμπεριαλιστική μοιρασιά. Η πολεμική οικονομία εντείνει την εκμετάλλευση μέσω φόρων και περικοπής κοινωνικών παροχών. Και ακόμη κι αν, μέσα από την όξυνση της εκμετάλλευσης στην Ευρώπη, οι Ευρωπαίοι ιμπεριαλιστές κατορθώσουν να αναβαθμίσουν τη θέση τους και να αντλούν ξανά τα παλιά ιμπεριαλιστικά υπερκέρδη, δεν θα αλλάξει ουσιαστικά τίποτα, πέρα από λίγα ακόμη ψίχουλα για την εργατική αριστοκρατία των καπιταλιστικών κέντρων. Συνεπώς, όποιος μιλά για αλλαγή στην Ευρώπη χωρίς επανάσταση—όποιο κι αν είναι το «περιτύλιγμα»—δεν ενδιαφέρεται για τους λαούς, αλλά για το πώς θα «σώσει» τον ευρωπαϊκό καπιταλισμό, εις βάρος των λαών της Ευρώπης και όλου του κόσμου. Και, αντικειμενικά, έχει στόχο να σύρει τους λαούς να στοιχηθούν πίσω από την εγχώρια και την ευρωπαϊκή αστική τάξη, ώστε να επιτευχθούν τα παραπάνω. Το δημαγωγικό σκέλος συνδέεται αναπόσπαστα και με την προσπάθεια των καπιταλιστών να αντιμετωπίσουν την κρίση του πολιτικού συστήματος σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες, όπου παλιά, κλασικά κόμματα (ιδίως σοσιαλδημοκρατικά) καταρρέουν και τα ψεύτικα δίπολα εγκλωβισμού των λαών δεν λειτουργούν πλέον (π.χ. ΠΑΣΟΚ ή ΣΥΡΙΖΑ vs Νέα Δημοκρατία).

Πριν κλείσουμε, ας δούμε ένα παράδειγμα αυτής της ρητορικής στην πιο επικίνδυνη μορφή της: εκείνη που προέρχεται από «αριστερά» φερέφωνα των καπιταλιστών, είτε εσκεμμένα είτε λόγω αυταπατών. Χαρακτηριστική είναι η περίπτωση του πανευρωπαϊκού κόμματος ΜΕΡΑ25 και του «μαρξιστή» οικονομολόγου Γιάννη Βαρουφάκη, που είναι και αρχηγός του κόμματος. Ο ίδιος, αυτοπροσδιοριζόμενος ανοιχτά ως «αφοσιωμένος ευρωπαϊστής», αναζητά διαρκώς το «σωσίβιο» που θα κρατήσει ζωντανό το ευρωπαϊκό καπιταλιστικό οικοδόμημα. Σε πρόσφατες τοποθετήσεις του, όπως στο Responsible Leaders Innovation Forum και σε συνεντεύξεις του στο Euronews (όπου έθεσε ωμά το δίλημμα «Ομοσπονδιοποίηση ή Διάλυση της Ευρώπης»), επιβεβαιώνει πλήρως τη διάγνωση: παραδέχεται ότι η Ευρώπη έχει μείνει τεχνολογικά και επενδυτικά πολύ πίσω από τις ΗΠΑ και την Κίνα.

Ποια λύση προτείνει γι’ αυτή την καθυστέρηση; Μήπως τη ρήξη και την ανατροπή αυτού του σάπιου συστήματος; Κάθε άλλο. Προτείνει ένα κεντρικά σχεδιασμένο άλμα προς τα εμπρός για το ίδιο το κεφάλαιο: την «Άμεση Ομοσπονδιοποίηση», δηλαδή τη δημιουργία ενός τεράστιου ευρωπαϊκού υπερκράτους με ισχυρούς δημοσιονομικούς πυλώνες, ικανού να διοχετεύει ιλιγγιώδη ποσά σε επενδύσεις (στα μονοπώλια της ψηφιακής και της «πράσινης» οικονομίας), αντιγράφοντας ουσιαστικά το μοντέλο των Αμερικανών ιμπεριαλιστών που επιχειρεί να ανταγωνιστεί.

Παρότι ομολογεί κυνικά ότι προηγούμενα πακέτα, όπως το Ταμείο Ανάκαμψης, φόρτωσαν τα βάρη στους εργαζόμενους για να επιδοτηθούν οι ντόπιοι ολιγάρχες, η δική του απάντηση δεν είναι το χτύπημα της ολιγαρχίας, αλλά η… «ευρωπαϊκή της ενοποίηση». Έτσι, το ΜέΡΑ25 λειτουργεί ως θεωρητικός σύμβουλος της αστικής τάξης, καλλιεργώντας στην εργατική τάξη την επικίνδυνη αυταπάτη ότι ένας πιο ολοκληρωμένος, ομοσπονδιακός ευρωπαϊκός καπιταλισμός—επειδή δήθεν θα είναι πιο «ανταγωνιστικός» απέναντι σε ΗΠΑ και Κίνα—μπορεί με κάποιον μαγικό τρόπο να γίνει φιλολαϊκός και «εκδημοκρατισμένος».

Στην πραγματικότητα λειτουργούν ως η «αριστερή» φωνή της ευρωπαϊκής ιμπεριαλιστικής ανασυγκρότησης. Αποκρύπτουν σκόπιμα ότι η χρηματοδότηση της πολυπόθητης «Ομοσπονδίας» και η ανάκαμψη της ευρωπαϊκής κερδοφορίας που ονειρεύονται θα πατήσει αναπόφευκτα πάνω σε ακόμη μεγαλύτερη φορολεηλασία και εκμετάλλευση των ευρωπαϊκών λαών. Ο στόχος τους δεν είναι να σώσουν τους λαούς από τον καπιταλισμό, αλλά να σώσουν τον ευρωπαϊκό καπιταλισμό από την ίδια του την κρίση, επιστρατεύοντας μάλιστα ριζοσπαστικοφανή, εκβιαστικά διλήμματα («Ομοσπονδιοποίηση ή Διάλυση») για να σύρουν τους λαούς πίσω από τα συμφέροντα των ευρωπαϊκών μονοπωλίων.

Απέναντι στα κάλπικα διλήμματα και στα απεγνωσμένα σχέδια διάσωσης του ευρωπαϊκού καπιταλισμού, η απάντηση δεν μπορεί να είναι ούτε η υποταγή στη μοιρολατρία ούτε η αναμονή νέων «προοδευτικών» σωτήρων. Η πραγματική ελπίδα για ριζική αλλαγή δεν βρίσκεται στα σαλόνια των Βρυξελλών ούτε στα συνέδρια των αστών τεχνοκρατών, αλλά στην ακλόνητη πίστη της εργατικής τάξης και των λαών στη δική τους ανεξάντλητη δύναμη. Όταν οι λαοί το αποφασίσουν, κανένας ιμπεριαλιστικός συσχετισμός δεν είναι ανίκητος.

Ο δρόμος για την πραγματική απελευθέρωση περνά μέσα από την ανυποχώρητη ταξική πάλη και τη συγκρότηση ενός ισχυρού μετώπου. Η εργατική τάξη, μπαίνοντας μπροστά, οφείλει να σφίξει το χέρι με την αγροτιά, τους μικρούς επαγγελματίες και τα υπόλοιπα καταπιεζόμενα λαϊκά στρώματα που συνθλίβονται καθημερινά από τις πολιτικές των μονοπωλίων. Μόνο μια τέτοια κοινωνική συμμαχία μπορεί να ορθώσει πραγματικό ανάστημα, όχι για να παζαρέψει τους όρους της εκμετάλλευσης ή για να «εκδημοκρατίσει» το σφαγείο της ΕΕ, αλλά για να συγκρουστεί μετωπικά και να ανατρέψει εκ θεμελίων το σάπιο καπιταλιστικό σύστημα.

Σε αυτή τη σκληρή, αλλά ιστορικά αναγκαία διαδικασία, ο ρόλος της πολιτικής πρωτοπορίας είναι καθοριστικός. Εδώ αναδεικνύεται η ιστορική ευθύνη και η αναγκαιότητα ενός Κομμουνιστικού Κόμματος, όπως το ΚΚΕ, που, εξοπλισμένο με καθαρή επαναστατική γραμμή, μπαίνει μπροστά στην οργάνωση της λαϊκής αντεπίθεσης: ενός κόμματος που δεν χαϊδεύει αυτιά, δεν σπέρνει αυταπάτες περί «καλής» και «κακής» Ευρωπαϊκής Ένωσης και δεν αποκρύπτει ποτέ τον βαθιά αντιδραστικό, ταξικό χαρακτήρα της ΕΕ και της αστικής εξουσίας συνολικά. Με πυξίδα αυτή την επαναστατική στρατηγική, οι λαοί μπορούν να σπάσουν τα δεσμά των ιμπεριαλιστικών ενώσεων και να ανοίξουν τον δρόμο για τη δική τους εξουσία—την οικοδόμηση της μόνης πραγματικά προοδευτικής διεξόδου: του σοσιαλισμού-κομμουνισμού.

 

Συντάκτης του άρθρου:

- Molotov